Budżet domowy: co to jest i z czego się składa

Czym budżet różni się od zwykłego spisu wydatków?

Spis wydatków pokazuje, na co pieniądze poszły, a budżet ustala z góry, na co pójdą (podkreśla to m.in. SKEF). Budżet zestawia plan z wykonaniem i pokazuje, gdzie rzeczywistość rozjechała się z założeniami. Jak rozpisać to na kolumny plan, wykonanie i różnica, pokazuje tabela budżetu domowego z przykładem na jeden miesiąc.

Okres budżetu można wybrać dowolnie. Najwygodniejszy jest miesiąc, bo zbiega się z wypłatą i terminami rachunków, ale równie dobrze działa budżet kwartalny albo roczny. Budżet miesięczny wystarcza do bieżącej kontroli, roczny przydaje się, gdy w planie są duże, rzadkie koszty.

Z czego składa się budżet domowy?

Budżet ma dwie strony: przychody, czyli wszystko, co wpływa do domowej kasy, oraz wydatki, czyli wszystko, co z niej wychodzi. Każdą z nich dzieli się na mniejsze grupy, żeby widać było, które pozycje da się przewidzieć, a które nie.

Jakie przychody wpisuje się do budżetu?

Do budżetu trafiają wszystkie wpływy członków gospodarstwa: wynagrodzenie, emerytura lub renta, dochód z działalności gospodarczej, najem, stypendia, odsetki oraz zwroty podatku i premie. Wpisuje się kwotę „na rękę”, czyli dochód netto, bo tylko tyle realnie można wydać. Jak z pensji brutto wyliczyć tę kwotę, pokazujemy w tekście o tym, jak przeliczyć wynagrodzenie brutto na netto.

Przychody dzielą się na stałe i okazjonalne. Do stałych należą pensja, renta i emerytura, do okazjonalnych premie i prezenty pieniężne. Część wpływów jest niepewna, na przykład zwrot podatku albo premia, dlatego opłaca się rozdzielić przychody na prognozowane i realne (rozróżnienie to stosuje m.in. UNIQA).

Jakie wydatki obejmuje budżet?

Wydatki dzielą się na stałe, zmienne i nieregularne. Różnią się tym, jak często wracają i jak łatwo je przewidzieć.

Rodzaj	Jak często	Przykłady
Stałe	co miesiąc, w podobnej kwocie	czynsz, media, raty
Zmienne	co miesiąc, w różnej kwocie	żywność, chemia, paliwo, bilety
Nieregularne (okazjonalne)	raz lub kilka razy w roku	naprawy, święta, uroczystości, ubezpieczenie samochodu, wakacje

Najczęściej to wydatki nieregularne powodują dotkliwe straty w domowym budżecie (tak podaje Rankomat). Pojawiają się rzadko, więc łatwo o nich zapomnieć, a gdy przychodzą, bywają wysokie. Roczne opłaty warto podzielić na 12 i odkładać co miesiąc, bo wtedy rachunek za ubezpieczenie nie obciąża jednego miesiąca.

Jakie są rodzaje budżetu: nadwyżkowy, zrównoważony, deficytowy?

Budżet może być nadwyżkowy, zrównoważony albo deficytowy, zależnie od tego, czy różnica przychodów i wydatków jest dodatnia, zerowa czy ujemna (podział opisuje Avior Finance).

• Budżet nadwyżkowy: przychody są wyższe od wydatków. Różnicę można odłożyć, budując rezerwę na wydatki nieregularne i nieprzewidziane.
• Budżet zrównoważony: wydatki równają się przychodom. Rachunki są pokryte, ale nie zostaje nic na oszczędności, więc każdy nieplanowany koszt wymaga przesunięć.
• Budżet deficytowy: wydatki przewyższają przychody. Brakującą kwotę trzeba pokryć oszczędnościami albo długiem.

Deficyt w pojedynczym miesiącu, na przykład z dużą naprawą, można pokryć oszczędnościami. Gdy minus utrzymuje się miesiącami i jest pokrywany zadłużeniem, warto omówić budżet z doradcą finansowym albo w punkcie poradnictwa.

Czym różni się budżet osobisty od rodzinnego?

Budżet osobisty dotyczy finansów jednej osoby, budżet domowy całego gospodarstwa, czyli zwykle rodziny. Pojęcia bywają używane zamiennie (zauważa to m.in. Tavex), a dla osoby mieszkającej samotnie oba oznaczają to samo.

Różnica robi się widoczna w parze albo rodzinie. Budżet tworzony przez jednego z małżonków pokazuje głównie jego własne wydatki. Gdy planują oboje, widać całość i można planować w skali miesiąca i roku, a nie tylko na bieżąco.

Po co prowadzić budżet domowy?

Budżet daje wiedzę, której nie ma się przy samym patrzeniu na saldo konta. Pozwala:

• planować wydatki z wyprzedzeniem,
• oceniać, czy dany wydatek jest potrzebny,
• decydować, ile odłożyć i na co,
• przewidzieć, skąd wziąć pieniądze na wydatki nieplanowane.

Jak można prowadzić budżet domowy?

Forma ma mniejsze znaczenie niż systematyczność. Sprawdzą się zeszyt, arkusz kalkulacyjny albo program do budżetu, jeśli tylko zapisy są wprowadzane regularnie, a plan porównywany z wykonaniem. Kto woli papier, znajdzie układ stron i rytm zapisów w poradniku o budżecie domowym w zeszycie. Arkusz sam policzy różnicę przychodów i wydatków oraz zestawi koszty przewidywane z faktycznymi. Gotowy układ kolumn i formuł opisuje tekst o tym, jak zrobić budżet domowy w Excelu. Kto płaci głównie kartą, szybciej go uzupełni, bo każdą transakcję ma zapisaną w historii rachunku.

Gotowe metody to m.in. zasada 50/30/20, zasada 70/20/10, metoda kopert i budżetowanie do zera. Liczby w nazwach zasad oznaczają procentowy podział dochodu na trzy części. Szczegóły opisuje poradnik, jak zaplanować budżet domowy.

Kiedy budżet przydaje się przy większym wydatku?

Najbardziej przy wydatku, który trudno rozłożyć na jeden miesiąc, na przykład remoncie czy zakupie sprzętu. Budżet pokazuje, ile realnie można odkładać co miesiąc i po jakim czasie uzbiera się potrzebna kwota, a także czy stać gospodarstwo na zakup bez kredytu. Przy dużych pracach, jak remont starego domu, taki plan trzeba mieć przed pierwszą wydaną złotówką.